Het is alweer een half jaar geleden dat wij (Marcel Hulspas en Jona Lendering) het idee lanceerden dat er nu eens een fatsoenlijke Nationale Non-Fictieprijs moest komen. Literaire prijzen zijn er in overvloed, voor elk genre en elke regio, maar non-fictie is uiterst karig bedeeld. Nergens voor nodig. En zelfs schadelijk. Iedereen weet dat wetenschap regelmatig onder vuur ligt. Het populairwetenschappelijke boek heeft een belangrijke rol te vervullen en verdient daarom alle aandacht.

Zo veel boeken, zo veel prijzen. Maar vreemd genoeg kent Nederland nog geen prijs voor het beste non-fictie boek. Foto: Pixabay

Onze hartenkreet was in eerste instantie gericht tot de Stichting Jaarlijkse Literatuurprijs (SJL), die al ruim dertig jaar juryprijzen uitreikt voor het beste literaire boek, fictie en non-fictie, met een prijzengeld van inmiddels 50.000 euro. De prijs voor ‘literaire non fictie’ werd vorig jaar voor het eerst uitgereikt, en de organisatie worstelde met zaken als kwaliteitscontrole en afbakening (waar begint en eindigt de vage categorie ‘non-fictie’?). In datzelfde jaar liet de hoofdsponsor Bookspot (ooit ECI) weten dat ze het welletjes vonden. Kortom de SJL zocht naar nieuwe wegen – nét op het moment dat wij aanklopten.

Sindsdien hebben we verschillende gesprekken gevoerd met SJL-secretaris Jeroen Kans, die ons initiatief verwelkomde, ons adviseerde en ons stimuleerde om verder te denken. Begin januari hebben we twee collega-journalisten, Anouck Vrouwe en Jop de Vrieze, benaderd met het verzoek onze gelederen te versterken. Gevieren (met Jeroen als steun op de achtergrond) werken we het idee nu verder uit. Onze voornaamste uitgangspunten en actiepunten zijn:

  • Er moet een definitie komen van welke boeken voor de prijs in aanmerking komen. Het gaat daarbij ook om een heldere afbakening met de reeds bestaande prijzen van de SJL. Wanneer is een populairwetenschappelijk boek ‘goed’? Wanneer geeft een boek een goed beeld van de wetenschap? Geen plantenboeken, geen historische romans, geen pseudowetenschap – oké. Maar waar liggen nu wérkelijk de grenzen? Hoe definieer je het (beste) populairwetenschappelijke boek?
  • De organisatie van de prijs (tijdschema, bemensing, beoordeling, uitreiking) zal nauw samenhangen met de gang van zaken bij de SJL. Op die manier is optimale synergie mogelijk.
  • De jury voor de non fictieprijs zal bestaan uit plm. zeven personen (ervaren lezers) met een achtergrond in de wetenschapscommunicatie/-journalistiek. Wie komt daarvoor in aanmerking?
  • De samenstelling rouleert, om een zekere continuïteit te garanderen, waardoor er een stabiele visie ontstaat op kwaliteit en een ‘geheugen’ voor de balans tussen aandachtsgebieden. De jury stelt een Long List samen. Deze wordt in tweede/derde instantie ingekort tot een Short List, waaruit tot slot de winnaar wordt gekozen.
  • De uitreiking moet volgens ons een ‘feest voor de wetenschap’ worden, dan wel een ‘feest voor het populairwetenschappelijke boek’ met een nationale uitstraling. Hoe gaan we dat opzetten?
  • Hoe moet de prijs gaan heten?
  • De organisatie wordt bijgestaan en/of geadviseerd door een Comité van Aanbeveling/Raad van Advies, waarin wetenschappers, museumdirecteuren, journalisten en anderen zitting hebben. Wie zullen we benaderen?
  • We gaan gezamenlijk op zoek naar sponsors die bereid zijn om financieel bij te dragen en zich daarbij voor langere tijd aan de Prijs willen verbinden. De Prijs biedt sponsors de kans op een positieve manier in het nieuws te komen door de zichtbare ondersteuning van twee belangrijke maatschappelijk doelen (de stimulering van het lezen door het grote publiek en bekendheid met de wetenschap). Wie komen daarvoor in aanmerking?

Kortom, er is nog veel te overdenken en te doen. De SJL, de VWN én de Gemeente Den Haag (had ik die al genoemd?) ondersteunen ons initiatief en denken mee. Maar we staan uiteraard open voor goede suggesties vanuit de VWN. We horen graag wat jullie, hooggeachte VWN-leden, hiervan vinden, en hoe we de Nationale Non-Fictieprijs nóg beter kunnen optuigen en lanceren. Zodat het elk jaar écht een feest kan worden voor de wetenschap, voor auteurs én voor alle liefhebbers van het boek waar je iets van opsteekt.

Marcel Hulspas