Door: Amanda Verdonk. Datum excursie: 22 mei 2015

Een zacht zeebriesje, lekker zonnetje, negentien graden. Het was goed toeven vrijdag 22 mei aan boord van het Texelse vissersschip TX10. Er stond wel een serieus onderwerp op de agenda: overbevissing. Maar is dat nog wel een probleem eigenlijk? Visser Frido heeft zijn geheel eigen manier gevonden om ermee om te gaan.

Na een slopende reis naar de haven van Oudeschild, waarvoor een breed arsenaal aan
vervoermiddelen nodig wbootas, zoals (ov-)fiets, trein, auto en veerboot, komen we aan in de haven van
Oudeschild. We zijn met zo’n 25 journalisten, naast de VWN’ers ook een paar algemeen journalisten
en zelfs een buitenlandse correspondent van de Trouw die toevallig even in Nederland was. Tot onze
verbazing is onze exclusieve excursie toch niet zo exclusief. Ook een hele groep toeristen moet de
komende twee uur verhalen over bodemberoering, het scholbestand en de zeeflap aanhoren. Maar
gelukkig zorgt schipper Frido Boom tussendoor telkens voor een vrolijke noot met zijn gortdroge
humor. Het begint al met de huishoudelijke mededelingen, bijvoorbeeld over de webcam die hij in de
wc heeft geïnstalleerd. Die maakt elke drie minuten een foto die je de volgende dag kunt
downloaden als je vijf euro overmaakt aan de Stichting Koop een Nieuwe Porsche Cayenne voor de
Garnalenvisser.

GroenLinks-stemmende types

Frido vaart al ruim tien jaar met toeristen aan boord. Het begon ooit als bijverdienste in de zomer.
Maar door strenge regelgeving werd hij genoodzaakt om andere inkomstenbronnen te zoeken, zegt
hij. ‘Alles is van ons gestolen.’ Nu vaart hij het hele jaar rond met gasten om hen te laten zien hoe de
Waddenzee er werkelijk bij staat. In zijn ogen is er helemaal geen probleem met overbevissing en
bodemberoering en hij ergert zich groen en geel aan ‘kritische, macrobiotische, antroposofische,
biologisch, dynamische, in zichzelf gekeerde, geitenwollensokken, GroenLinks-stemmende types’ die
bijvoorbeeld beweren dat de zwarte rollen onderaan zijn netten de zeebodem verstoren. Ook klagen
zij over de bijvangst waardoor niet alleen garnalen maar ook heel veel andere vissoorten in het net
belanden en het ecosysteem wordt verstoord. Maar Frido heeft een zeeflap in zijn netten, waardoor
de bijvangst er onder water al uit gehaald wordt. Maar speciaal voor vandaag heeft hij die flap
dichtgemaakt, zodat we later zelf kunnen aanschouwen welke visrijkdom er leeft in de Waddenzee.
Zo is elke dag dat toeristen meevaren vermoedelijk een speciale dag, en heeft hij toch wel elke dag
bijvangst. Maar dat terzijde. ‘Sodemieter al je dagelijkse beslommeringen over de reling’, besluit
Frido en de netten gaan uit.

Bodemberoering

Dan steekt Hans Polet, bioloog van het Vlaamse Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek van
wal met een zeer genuanceerd verhaal over bodemberoering. ‘Iedereen heeft wel een beetje gelijk,
er zijn geen simpele antwoorden. Eén ding staat vast: een gesleept vistuig geeft fysische beroering
van het bodemleven. Maar is dat erg?’ In de jaren negentig waren er zeker problemen met
overbevissing, maar na wetgeving is dat snel hersteld. Het visbestand van de schol is nu bijvoorbeeld
hoger dan ooit gemeten. En over het algemeen worden de problemen met de visserij minder.
Ondertussen neemt Frido de microfoon even over, zoals hij vandaag vaker zal doen. We zijn
inmiddels daadwerkelijk garnalen aan het opscheppen, we vissen op 10 à 11 meter waterdiepte en
varen met een snelheid van 3 mijl. En we vissen natuurlijk voor de stroom. ‘Je moet altijd voor de
stroom vissen, daar vang je de meeste garnalen.’ Een gratis tip voor de aspirant-visser.
Het woord is intussen aan Wouter van der Heij van de Waddenvereniging. Frido kan zijn boe-geroep
met moeite inhouden. ‘De garnaal is het onkruid van de zee’, begint Van der Heij. ‘Overbevissing van
de garnaal is feitelijk onmogelijk.’ Toch vindt hij dat de visserij beter kan. Hij refereert aan een
Gronings onderzoek, waaruit blijkt dat de visstand in de Waddenzee verstoord is en dat het zeeleven
stevig overhoop ligt. Van der Heij vindt dat een bepaalde verstoring acceptabel is, de vraag is
hoeveel. Over de zeeflap van Frido is hij overigens niet zo te spreken, want er blijft bijvoorbeeld
zeewier in hangen. De zeeflap was ooit verplicht, maar is dat nu ook niet meer.

Geen man overboord

De netten worden omhoog gehaald, enkele vissen glippen door de mazen. Dat zijn heerlijke hapjes
voor meeuwen en zeehonden, die af en toe hun kop boven water steken. Frido: ‘Zeehonden zijn hier
net zo normaal als koeien in de wei.’ Hij wil maar aangeven dat het dus wel meevalt met dat
verstoorde zeeleven.
Met de laatste spreker, Alex Koelewijn van de stichting Dupan, maken we een uitstapje naar de
palingvisserij. Ook in de palingsector is er geen man over boord, aldus Koelewijn. De palingstand zou
hard achteruit gehold zijn, maar er is geen goede opname van de stand te maken. Dit komt omdat de
paling paait in de Sargassozee bij de Bermudadriehoek. Het is nog niemand gelukt om de aldaar
paaiende vis in beeld te brengen.
De netten zijn inmiddels binnen gehaald en de vangst wordt in grote bakken gestort. Veel kleine
garnaaltjes, en veel vissen. Een van de vissers geeft uitleg over de soorten, iedereen kijkt geïntrigeerd
naar de diversiteit aan zeeleven. De vis wordt gesorteerd in een machine, de schoorstenen gaan
roken en de garnalen gaan op een soort machinale barbecue. We mogen ze zelf pellen en opeten;
heerlijk. Enkele kinderen willen eigenhandig een paar visjes hun fijne zeeleven teruggeven en gooien
ze overboord, waarna de rondvliegende meeuwen ze binnen enkele seconden gretig naar binnen
slokken, de kinderen in shock achterlatend. Het leven op zee is hard.

Hartelijk dank Rypke Zeilmaker en Esther Thole voor de organisatie!

En Anne van Kessel, bedankt voor de quote.