Door Anouck Vrouwe. Activiteit 2 oktober.

“De communicatieve kracht van een goot is gigantisch”

Ik ga naar een leeg golfslagbad kijken, zei ik toen mijn man bij het ontbijt vroeg wat ik eigenlijk ging doen, in Delft. Deltares opent volgend voorjaar de nieuwe Deltagoot – een klotsbak van 300 meter lang, waar dijken en waterkeringen worden getest. De VWN nam vast een kijkje op de bouwplaats.

 

Rinketten
Zoutlast
Bellenscherm
Wilgengriend
Zandmotor
Neer
Wilgengriend

Na de excursie naar Deltares bezat ik een notitieblokje vol heerlijk jargon. Nederlandstalig jargon; geen managerstaal vol specs en deliverables.

Deltares ligt in Delft. Het is een waterinstituut; hier klopt de overheid aan met de vraag hoe hoog de dijken moeten zijn, hier worden simulaties van rivierbeddingen gemaakt, hier wordt nagedacht over de kwaliteit van ons grondwater. Het instituut is opgericht toen de Zuiderzee IJsselmeer werd. Nu werkt het instituut niet alleen in Nederland, maar wereldwijd aan alles, wat met water, ondergrond en infrastructuur te maken heeft.

We kwamen vooral kijken naar de nieuwe Deltagoot. Dat is een grote bak van vijf meter breed, bijna tien meter diep en 291 meter lang. Een grote schuif aan het begin van de goot zorgt straks voor golven. In de goot worden vanaf volgend voorjaar levensgrote stukken dijk – of andere waterkeringen – op kracht en levensduur getest. Nu was de goot nog leeg: een indrukwekkend lange, kale betonbak.

Schaalmodellen
De goot is een aanvulling op de andere schaalmodellen, die we ook mochten bewonderen. Zo stond er in een grote hal een model (1 op 35) van de haven van IJmuiden. In 2019 moet daar een nieuwe zeesluis liggen, dat eerst in dit model op schaal zal worden getest. Het model stond nu nog droog, maar de testscheepjes, natuurlijk ook op schaal, lagen al te wachten.

Een stuk verderop in de hal lag het Delta Basin, waar nu helaas even geen echte tests werden gedaan. Toch had operator Pieter de golfmachines voor ons aangezet. Anders dan in de Deltagoot, waar de golven altijd alleen maar recht van voren komen, had dit model ook golfmachines aan de zijkant. Zo konden er allerlei effecten worden nagebootst, van luwtes tot schuin aanrollende golven. De golfjes in het model werden 25 centimeter hoog; wat model staat voor de metershoge golven bij stormachtig weer.

Al die experimenten zijn een essentiële aanvulling op de computermodellen, waar Deltares ook heel goed in zegt te zijn. Want hoewel de rekenkracht enorm is toegenomen, is de beweging en het effect van water nog altijd lastig te modelleren. De experimenten zullen nodig blijven, zo hoorden we.

Scherpe dijken
Voorafgaand aan de rondleiding kregen we een reeks lezingen. Frans Klijn vertelde over de dijken in ons land; hoe nauwkeuriger het risico op een doorbraak kan worden berekend, hoe ‘scherper’ we de dijken kunnen bouwen. Een betere inschatting van de kracht van een dijk en de kracht van het water ter plaatse kan miljarden besparen: je hoeft de dijk dan niet voor de zekerheid maar gewoon heel hoog te bouwen. Deltares doet nu ook veel onderzoek naar de restkracht van oude dijken. Die blijken vaak sterker dan gedacht, waardoor ze minder snel vervangen of verhoogd hoeven te worden.

Een ander thema dat helemaal hip bleek in waterland is bouwen met de natuur. Zo doet Deltares experimenten met wilgengrienden, waarbij een strook wilgenbos voor de dijk de golfslag breekt. De achterliggende dijk hoeft dan wat minder sterk te zijn. Een hybride oplossing heet dat, vertelde eco-engineer Mindert de Vries. Bij de Markermeerdijk loopt een experiment, en Deltares gaat ook in de New Meadowlands bij New York op die manier te werk. De nieuwe Deltagoot zal ook worden ingezet om de kracht van hybride oplossingen te testen. “Pas als je het daarin laat zien, geloven mensen pas echt geloven dat het werkt. De communicatieve kracht van een goot is gigantisch”, benadrukte De Vries.

 

De werkelijke schaal
Verder gaf Wiel Tilmans, sectordirecteur Hydraulic Engineering, een introductie in de wereld van simulaties en experimenten op schaal. Hij legde uit waarom de nieuwe klotsgoot zo groot moet zijn. De belangrijkste term daarbij was schaaleffecten. Kort samengevat: hoe groter het experiment, hoe beter. De werkelijkheid, schaal 1 op 1, is tenslotte het beste model van de werkelijkheid. En daar willen ze bij Deltares zo mogelijk bij in de buurt komen. Naast de schaaleffecten zijn bovendien ook niet-schaalbare processen, zoals bijvoorbeeld de invloed van gras op een dijk, of mosselbanken in het water.

Na deze dag is het wachten op het water: als de goot straks vol zit, wil ik hem nog wel een keer zien.