Door Timo Können

Het is duidelijk: veel VWN’ers willen graag weten hoe ze een goede infographic moeten maken. Een paar uur na de aankondiging zat de workshop al vol. Gezien een door docent Frédérik Ruys gesignaleerde trend is dat niet zo vreemd: hoewel het verschijnsel infographic een hausse doormaakt, verdwijnen overal – met NRC Handelsblad als uitzondering – illustratoren uit de redacties. Zelf doen gaat steeds meer voor de hand liggen.

De twaalf gelukkigen verzamelden zich op donderdagochtend 12 november in de gezellige ruimte van DAG8 in de Utrechtse binnenstad, waar ze goed werden voorzien van koekjes en bonbons bij de koffie. Frédérik is eigenaar van het bureau Vizualism en vertelde dat hij tot 2007 veel voor het AD heeft gewerkt, daarna vooral voor het Financieele Dagblad. Ook Vrij Nederland en de VPRO behoren tot zijn opdrachtgevers.

Hij gaf ons veel concrete informatie. Voor de nieuwsgierigen om te beginnen het lijstje van de gratis op het web toegankelijke tools die hij demonstreerde.

  • RAW (raw.densitydesign.org) kan op basis van cijfers allerlei aantrekkelijke plaatjes maken. Aan de hand van door Frédérik beschikbaar gestelde databestanden konden we er op onze laptops mee spelen. In het begin waren de resultaten meer schattig dan bruikbaar, maar dat werd vrij snel andersom.
  • CartoDB.com is voor het maken van allerlei soorten kaartjes. Het is mogelijk een ‘shapefile’ met geografische contouren te laden (te vinden via CBS StatLine) en dan gebieden aan cijfermateriaal te koppelen.
  • Met SketchUp (www.sketchup.com) kun je ruimtelijke tekeningen maken. Het werkt vrij intuïtief, zo kun je een object uitrekken of indrukken en het gezichtspunt roteren. Een bibliotheek van objecten is te vinden in Google Sketchup 3D Warehouse.
  • Sketchy Physics is een plugin voor SketchUp die fysische processen kan weergeven (filmpjes). Je kunt bijvoorbeeld een object in de ruimte zetten en het vervolgens onder invloed van de zwaartekracht laten neerkomen.
  • Infogram (infogr.am) is handig voor het maken van tekst-beeldcombinaties, bijvoorbeeld een reeks geïmporteerde grafieken met een verhaal erbij.

Twee aanvullingen die nog voorbijkwamen:

  • Adobe Illustrator – voor wie het heeft – is heel geschikt om een compositie te maken van onderdelen die je met andere tools hebt gemaakt.
  • Deelnemer Jos Wassink meldde goede ervaringen met de gratis tool Datawrapper (www.datawrapper.de) voor het maken van grafieken.

Aan de hand van eigen en andermans werk kwam Frédérik met een reeks duidelijke tips voor het maken van een goede infographic. Hieronder een selectie.

  • De rode draad: zorg voor helderheid. De lezer moet zich niet hoeven inspannen om te begrijpen waar het om draait. (Eigenlijk is dat het basisprincipe van een goede journalistieke tekst, vertaald naar beeld.)
  • Het idee moet vooropstaan. Laat de manier van werken daaruit volgen.
  • In de geschreven journalistiek kennen we de vijf w’s en de h. Dezelfde hoofdvragen vormen de basis voor een infographic, behalve dat ‘waarom’ (lastig in beeld te brengen) wordt vervangen door ‘hoeveel’. Maak een bewuste keuze voor een of twee van deze vragen waarop je beeld antwoord gaat geven.
  • Tekst en beeld moeten elkaar aanvullen, maar ook afzonderlijk te begrijpen zijn. Ga niet uit van de gedachte ‘Ze snappen de graphic wel als ze de tekst hebben gelezen’.
  • Mensen hebben de neiging om hun infographic in de vorm van een cartoon te gieten of visuele metaforen te gebruiken. Dat is verwarrend. Presenteer de dingen zoals ze zijn en weersta de verleiding er iets exotisch van te maken.
  • Maak het beeld niet nodeloos ingewikkeld door een legenda te gebruiken, het kan eigenlijk altijd zonder. Plaats woorden (zo weinig mogelijk) om iets aan te duiden direct bij het betreffende beeldelement. Gebruik dus geen lijntjes met labels aan het eind.

Dat is een aardige lijst ge- en verboden, maar hoe ga je nu te werk als je zelf een infographic wilt gaan maken? Begin met een schets op papier, is Frédériks advies: dat helpt je nadenken over de structuur die de infographic moet krijgen. Dat je ‘niet kunt tekenen’ is geen excuus…

We konden het meteen uitproberen. De cursisten werden verdeeld in drie groepjes, die elk een schetsontwerp voor een infographic moesten maken op basis van een fictief persbericht: een vliegtuigje zou zijn neergestort vlak bij het Witte Huis terwijl de familie Obama aan de lunch zat. Het was amusant en instructief te zien hoe uiteenlopend de drie groepjes het aanpakten, van een chronologisch stripje vanuit het perspectief van de Obama’s tot een plattegrond van het Witte Huis en omgeving met door de politie afgezette wegen.

Het kon allemaal, vond Frédérik. Het is alleen wel verstandig om te kiezen voor een onderwerp waarbij je alle benodigde gegevens hebt (of snel kunt krijgen) – anders zul je je werk waarschijnlijk later over moeten doen. Een infographic die het luchtwaarschuwingssysteem uitlegt was hier dus een veilige keus geweest, aangezien daarover op internet gemakkelijk voldoende informatie is te vinden. Als er weer eens een vliegtuigje neerstort bij een belangrijk gebouw, dan weten we nu in elk geval wat ons te doen staat. En nog een hoop meer.