Verslag workshop Interviewen, 12 okt 2017

door Chrétienne Vuijst

‘Soms zitten mensen te wachten om uit hun standaardpraatje te komen’

Op steenworpafstand van Utrecht Centraal, in een weggestopt steegje, volgen elf wetenschapsjournalisten een VWN-workshop over interviewen door journalist Carolina Lo Galbo. Een greep uit de tips: ontregel om iets te doorbreken, wees bedacht op zelfcensuur, en toon lef om tot de kern door te dringen.

Onze workshopdocent en journalist Carolina Lo Galbo voelt helemaal geen schroom om over haar eigen mislukkingen te vertellen. Zojuist nog heeft ze met enige wanhoop haar artikel over Daan Roosegaarde naar haar redacteur gestuurd. Het interview met de ontwerper alias ondernemer mislukte de eerste keer maar daarna heeft ze Roosegaarde zo ver gekregen om nog een keer met haar af te spreken. Bij Schiphol, vlak voordat hij op het vliegtuig stapt. In dat tweede interview krijgt ze het wel voor elkaar om tot de kern van deze man door te dringen. Deze anekdote getuigt van Lo Galbo’s vasthoudendheid en lef, onmisbare kwaliteiten voor haar expertise: het maken van portretterend interviews. Ze was jarenlang redacteur bij Vrij Nederland, is tegenwoordig freelance journalist voor o.a. de Volkskrant en presenteert het VPRO-televisieprogramma Boeken.

Observaties

Aan bod komen diverse tips om het beste uit je interview te halen. De focus ligt op hoe je een persoonlijke verhaal kan creëren. Als er al zoveel informatie in een stuk moet, hoe maak je dan ruimte voor het persoonlijke? Observaties van iemands werkkamer of kleding kan helpen. In de werkkamer staat of hangt bijna altijd wel iets persoonlijks. Maar let erop dat het daadwerkelijk iets toevoegt aan het verhaal en iets zegt over de persoon. Dus noem geen willekeurige details (een goed slecht voorbeeld: de eerste zin van het intro van dit verslag).

Assertiviteit

Wat ook lastig is: als degene die je interviewt zijn of haar vaste riedel afdraait. Volgens Lo Galbo gaat het dan om assertiviteit. Laat je niet voor iemands PR-karretje spannen. Maak de persoon bijvoorbeeld duidelijk dat hij er ook belang bij heeft, omdat hij ook wil dat het verhaal goed in de krant verschijnt. Wijs degene op zijn verantwoordelijkheid. Toon ook lef door te staan voor wat je wilt met het interview. En realiseer je ook: soms zitten mensen gewoon te wachten om uit hun saaie standaardpraatje te komen.

Ontregelen

Het doorbreken van bijvoorbeeld het vaste riedeltje of een afstandelijke sfeer, doe je door te ontregelen met prikkelende, gekke of verrassende vragen. Bijvoorbeeld: Waar dacht je aan toen je vanochtend wakker werd? Wat is het beste boek wat je onlangs hebt gelezen? Wanneer was je nou heel boos? (inhoudelijk bijna een slechte schoolkrantvraag maar het kan effectief zijn). Wanneer heb je voor het laatst gehuild? (een gewaagde vraag).

Maak het klein

Wees je tijdens het interviewen bewust van zelfcensuur. Laat je niet door je eigen gêne leiden. Dus vermijd geen vragen, onderwerpen of antwoorden omdat je er zelf al een eigen beeld of oordeel bij hebt. Bij het portretterend interview is je doel om dicht bij iemand te komen. De kern van de diepte is de doorvraag. Je wilt het naadje van de kous weten en erachter komen wat het verhaal inkleurt.

Maar wat doe je als iemand jouw vraag omzeilt of niet lijkt te willen beantwoorden? Stel dan andere vragen op metaniveau. Benoem het, zonder er een etiket of oordeel op te plakken, bijvoorbeeld: vind je het moeilijk dat ik je deze vraag stel? Of maak het kleiner. Bijvoorbeeld: ‘Dus opgroeien in dat dorp was niet zo erg?’ Reactie: ‘Niet erg? Het was verschrikkelijk!’

Hoe je dit soort vragen moet stellen, en wanneer wel of niet, is een kwestie van aanvoelen. Bedenk ook of een dergelijke vraag stellen het waard is.

Achterover leunen

Iets doorbreken kan ook door een stilte te laten vallen. Meestal praat iemand dan door omdat hij zich ongemakkelijk voelt. Het kan ook zijn dat hij je verrast met iets nieuws of iets heel anders. Dit is een techniek waarbij je de bal bij iemand anders laat. Het kan ook werken als je tijdens het interviewen de hele tijd zit te ploeteren. Achterover gaan leunen, verandert de dynamiek.

Uiteindelijk draait het bij een interview om de oogst. Zorg tijdens de voorbereiding dan ook dat je helder voor ogen hebt wat je wilt weten. Hoe doet Lo Galbo dat? Zij leest eerst wat ze belangrijk vindt en daarna zoomt ze uit. Bedenk dan: wat is de kern, wat is de rode draad en wat vind je persoonlijk interessant (los van wat er allemaal in moet). Een tip van een van de workshop-deelnemers: bedenk eerst je vragen en ga daarna pas inlezen.

Aan de slag

Behalve het geanimeerde gesprek tussen Lo Galbo en ons (de deelnemers), gaan we natuurlijk ook actief aan de slag. We oefenen korte interviews met elkaar, één op één, ten overstaan van de groep die observeert. Iedereen is een keer de geïnterviewde en de interviewer. Voor dit workshopdeel krijgen we drie vragen van haar mee: 1. Hoe zie je jezelf als interviewer? 2. Is het een rol die je ligt of zou je wat anders willen proberen? 3. Hoe denk je dat je overkomt?

Als interviewer kan je allerlei soorten rollen spelen: de psycholoog, de moralist, de nieuwsgierige buurjongen, de advocaat van de duivel, de empathische interviewer, etc. Uit de oefening blijkt dat veel van ons het niet kunnen laten om de ‘informatieverzamelaar’ te zijn. Hier en daar duikt de zelfcensuur op of vragen we niet altijd goed door naar de essentie van wat iemand wil vertellen. Er valt dus nog een hoop te leren, ook al interview je al jaren. Het concluderende advies: stap uit je comfortzone, blijf oefenen en ontdek zo wat werkt.

2017-11-28T13:25:32+00:00 28 november 2017|Verslagen, Workshops|