Don't panic. Call a statistician
Verslag workshop epidemiologie, 2 april
Tekst: Maarten Keulemans
Ik zit in een zaaltje boven café Se7en in Utrecht, en zojuist heb ik ontdekt dat het voedingssupplement creatine niet veel uithaalt bij klachten tijdens de overgang.
Vreemd. Het wetenschappelijke artikel dat voor me ligt, beweert toch echt iets anders. Creatine is een 'veelbelovende, veilige, effectieve en praktische voedingsstrategie' om stemmingswisselingen bij vrouwen in de overgang te dempen, staat daar met zoveel woorden. Elke dag een hapje van het pretpoeder, en dames in de overgang kunnen bovendien 'een significante vermindering in algehele vermoeidheid en in concentratieproblemen tegemoet zien', lees ik.
Maar dat was voordat we de paper nog eens nader bekeken, onder zachtmoedige begeleiding van collega Erna van Balen, freelance wetenschapsjournalist en geregistreerd epidemioloog B, die een zeer welkome cursus methodologie verzorgt. Om de gedachten te ordenen heeft Erna vragenlijsten rondgedeeld. 'Valt je iets op aan de tabellen? Waar vind je het antwoord op de onderzoeksvraag? Wat is dat antwoord?'
In een groepje van drie puzzelen we op de paper, gewoon gepubliceerd in het keurige vakblad Journal of the American Nutrition Association. En verhip. Uiteindelijk blijkt het onderzoeksresultaat te berusten op maar negen vrouwen, en één van de drie onderzochte doseringen creatine. Bovendien maten de onderzoekers maar liefst 159 mogelijke uitkomstmaten, dan vind je altijd wel wát. Zo hielp creatine volgens de cijfers weliswaar iets tegen stemmingswisselingen bij de overgang, maar niet tegen nachtzweten, opvliegers, depressie, angst, slapeloosheid, hoofdpijn en spierpijn – en bovendien dus maar in één dosering.
Verderop demonteert een ander groepje collega's het eveneens door de wetenschap (en Erna) geleverde inzicht dat saunabezoek fan-tas-tisch beschermt tegen dementie (mooi niet) en weer een ander groepje de wijsheid dat het dragen van een stootkussen skiërs prima beschermt tegen verwondingen door vallen (alleen als je op de juiste manier valt). Zelf zoek ik intussen op wie eigenlijk de financier van het creatineonderzoek is. Jawel hoor: dit onderzoek werd mede mogelijk gemaakt door Vireo Systems, een bedrijf dat creatinepillen en -poeders verkoopt.
Ook zonder diepe statistische kennis kun je zo'n onderzoek prima ontleden, is Erna's belangrijkste boodschap. Want hoewel Erna heus wel eens een regressieanalysetje voor ontbijt eet, verklapt ze ook haar motto: 'Don't panic. Call a statistician.' Als je het niet meer snapt de telefoon pakken, het is een journalistieke reflex die ik weer herken.
Intussen word ik een beetje bozig. Tientallen nieuwssites en platforms blijken het heuglijke nieuwsfeit over creatine destijds te hebben opgepikt, van The Guardian tot The Independent, zónder Erna eerst even te bellen. 'Onderzoek: creatine verbetert cognitieve prestaties bij vrouwen in de menopauze', lees ik op een site voor foodies. 'New research shows creatine is no longer just a sports supplement', lees ik op een andere site.
'Dit onderzoek betekent een belangrijke verschuiving, waarbij de voordelen voor vrouwen in de menopauze worden benadrukt en een beter opneembare vorm van creatine wordt onderzocht', zegt de CEO van Vireo Systems plechtig, op een van de nieuwssites die ik bezoek. Want de wetenschap heeft het bewezen, nietwaar? Het staat in een vakblad!
Om mezelf nog wat meer te pijnigen, bezoek ik de webwinkel van Vireo Systems. Daar vind ik al snel een foto van een grijze dame, duidelijk allang in de overgang. 'Fuel your brain', staat er naast haar sereen glimlachende gezicht. Met daarbij een opsomming van toch heel wat meer zaken dan in het onderzoek stonden: 'Geheugen. Focus. Concentratie. Probleem oplossen. Helderheid. Stemming.'
Een potje met 120 wonderpillen kost 25 dollar, een koopje eigenlijk. 'Ik denk dat we nu wel toe zijn aan een drankje', zegt Erna, goed getimed.
