Hersenweefsel, organoïden, muggen en apen: verslag van een gevarieerd BPRC-bezoek
Op vrijdag 2 oktober bezocht een groep VWN’ers het Biomedical Primate Research Center (BPRC) te Rijswijk. Het bezoek begon met een algemene inleiding in het werk en onderzoek van het BPRC. Vervolgens kregen we een rondleiding in de laboratoria en de apenverblijven.
Tekst: Nicos Starreveld
Beeld: BPRC (Suzanne Docter)
Een kijkje in de laboratoria: hersenweefsel, muggen en organoïden
Tijdens de rondleiding door de laboratoria maakten we kennis met drie onderzoeksthema’s van het BPRC: neurodegeneratieve ziekten, de ontwikkeling van malariaparasieten in het lichaam en het gebruik van organoïden.
Om onderzoek naar neurodegeneratieve ziekten zoals de ziekte van Alzheimer of de ziekte van Parkinson te ondersteunen heeft het BPRC de Non-Human Primate Brain Bank (NHPBB) opgericht. De NHPBB is een gespecialiseerde bank die hersenweefsel van nonhumane primaten verzamelt, bewaart en distribueert. We mochten zelfs zelf aan de slag en kleine stukjes hersenweefsel onder de microscoop zetten om structuren te zien.
Vóór dit bezoek wist ik heel weinig over de fysiologie van malaria en ik had geen idee hoe complex de mechanismen hierachter zijn. Malaria wordt veroorzaakt door parasieten die door muggen worden overgebracht. Na een beet van een besmette mug bereiken de parasieten via de bloedbaan de lever, waar ze zich ontwikkelen en vermenigvuldigen. Vervolgens komen nieuwe parasieten vrij, die rode bloedcellen infecteren. Dit is het moment waarop je als patient de eerste verschijnselen van de ziekte krijgt. Bij sommige malariasoorten blijft een deel van de parasieten in een ‘slapende’ toestand achter in de lever. Deze parasieten kunnen later weer actief worden en opnieuw ziekte veroorzaken.
Onderzoekers bij het BPRC proberen beter te begrijpen hoe deze slapende parasieten werken en hoe ze kunnen worden bestreden. Daarvoor wordt er onder meer onderzoek gedaan met malariaparasieten bij resusapen. Bepaalde malariaparasieten van apen zijn nauw verwant aan soorten die mensen infecteren. Dit maakt het mogelijk om bij apen processen te bestuderen die ook voor malaria bij mensen relevant zijn.
Voor mijn groepje was de laatste stap het laboratorium waar ze onderzoek doen naar organoïden. Organoïden zijn kleine, driedimensionale weefselstructuren die in het laboratorium uit stamcellen worden gekweekt. Ze bootsen bepaalde eigenschappen van een orgaan na, zoals de hersenen, maar zijn geen complete organen. Met organoïden kunnen onderzoekers bestuderen hoe cellen zich ontwikkelen, hoe ziekten ontstaan en hoe cellen reageren op medicijnen. Daarmee kunnen ze sommige onderzoeksvragen beantwoorden zonder daarvoor proefdieren te gebruiken.
Op bezoek bij de apenverblijven
In het tweede deel van de rondleiding bezochten we de apenverblijven. Het BPRC heeft een eigen apenkolonie en fokt apen voor wetenschappelijk onderzoek. Twee gedragsdeskundigen vertelden over hun dagelijkse werk: de huisvesting van de dieren en de samenstelling van de sociale groepen. We hoorden hoe deze groepen worden samengesteld en hoe de populaties zich ontwikkelen. Ook werd uitgelegd dat een groot deel van de dieren tot de fokkolonie behoort en niet zelf voor onderzoek wordt ingezet. Het was heel erg interessant om te zien hoe de mensen daar omgingen met de dieren en hoe ze een band met de dieren opbouwen. Het werk van deze gedragsdeskundigen is veelzijdig. Wat ik verrassend en heel interessant vond, is dat ze de dieren helpen om minder stress te ervaren in de aanloop naar een meting of onderzoek.
Het gebruik van proefdieren voor wetenschappelijk onderzoek is een belangrijk maatschappelijk thema. Waarom is het nodig en welke kennis zouden we mislopen als we ermee stoppen? Ik probeer een engizins onderbouwde mening te vormen hierover, daarom ben ik blij dat ik de kans heb gehad om deze vragen te bespreken met de mensen die bij het BPRC werken. Ze waren heel open over hun werk, hun onderzoek en hoe ze omgaan met de apen. Door met elkaar te discussiëren en naar elkaars perspectieven te luisteren, kreeg ik meer begrip voor hun werk. Het blijft een belangrijk maatschappelijk onderwerp waarover we moeten blijven praten.
