Verslag bezoek Nederlands Kanker Instituut
Op 5 juni bezocht een groep VWN-ers het NKI Nederlands Kanker Instituut. Na een prikkelende introductie splitsten we ons op in twee groepen. Voor elk deel heeft een gemotiveerde deelnemer een beknopt verslag geschreven.
Complexiteit van tumoren ontrafeld
Spatial biology - de puzzelstukjes vallen op hun plek
Lab in, lab uit, lange gangen, zoemende en pompende apparatuur, weefselsnijders, microscopen en sequencers om de DNA-code van een tumor te lezen. We zien alle stappen die er nodig zijn om de tumorbiologie zodanig te ontrafelen dat onderzoekers weten welke cellen en actieve genen er aanwezig zijn. Dankzij spatial biology weten ze nu ook steeds beter waar in de tumor deze zich bevinden en welke cellen elkaar aanraken en dus een effect hebben op elkaar. Met een druk op de knop lichten de tumorcellen, of juist de opruimers, op in het gekleurde weefsel op het scherm.
Tussendoor gaan we even de pauzeruimte in. We zien tientallen dozen met puzzels opgestapeld en eentje waar collega’s nu aan werken. Net zoals de cellen in een tumor een patroon vormen, zo vallen hier ook de puzzelstukjes op hun plek.
De informatie die uit het nieuwe spatial biology-onderzoek voortvloeit, helpt onderzoekers om betere en gepersonaliseerde kankertherapieën te ontwikkelen. Voor elke tumorsoort gebruiken de onderzoekers een unieke set van markers om specifieke cellen te detecteren en hiermee de kankersoort te bepalen. De aanwezigheid van verschillende soorten immuuncellen is een goede voorspeller voor het aanslaan van immuuntherapie.
Dat we nu steeds meer weten van elk minuscuul klein stukje van de tumoren die het NKI onderzoekt, is interessant. Maar waartoe dient al deze nieuwe informatie nou eigenlijk? Het is te kostbaar en tijdrovend om deze uitgebreide onderzoeken voor elke patiënt uit te voeren. Daarom zetten de NKI-onderzoekers AI in. Ze ontwikkelen AI-modellen die de samenhang tussen al deze onderzoeksdata moeten leren. Welke moleculen, cellen of celcombinaties corresponderen met het effect van de behandeling? Als het AI-model ‘weet’ wat de relatie is tussen een bepaald weefsel-plaatje en de biologie die zich hierin afspeelt, kan het model mogelijk ook een voorspelling doen voor een geschikte behandeling van toekomstige patiënten in het Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis en wereldwijd.
Het enthousiasme van de onderzoekers heeft vandaag indruk op mij gemaakt. Steevast willen ze ons meer vertellen dan kan, vanwege de tijd, of mag, vanwege een embargo. Ik begrijp dan ook waarom de nieuwe lijfspreuk van het onderzoeksinstituut is: “Where science meets inspired minds".
Door Dionne Klein
Op bezoek bij de proefdierfaciliteit
De tweede groep bezocht de Mouse Cancer Clinic. Hier vindt fundamenteel onderzoek naar kanker plaats en ontwikkelen en testen onderzoekers nieuwe behandelingen op muizen en een klein aantal ratten. De dieren worden behandeld met chemotherapie, bestraling, een operatie of immuuntherapie, of een combinatie van deze behandelingen, net zoals bij mensen. Om de ontwikkeling van kanker, uitzaaiingen en effecten van de behandelingen te volgen, gebruiken onderzoekers grotendeels dezelfde technieken als in de humane zorg, zoals MRI- en CT-scans, maar dan met apparatuur op muisformaat.
Tijdens het bezoek werd duidelijk hoeveel zorg, regelgeving en afwegingen achter proefdieronderzoek schuilgaan. Bij elke dierproef wordt zorgvuldig afgewogen of de noodzaak van de proef opweegt tegen het gebruik van dieren en het ongemak dat zij daarbij ondervinden. Onderzoekers vertelden hoe zij werken volgens de drie V’s: vervanging, vermindering en verfijning. Waar mogelijk worden proefdiervrije of aanvullende technieken ingezet, maar voor sommige onderzoeksvragen is een levend organisme nog nodig om de complexiteit van kanker en behandelingen betrouwbaar te bestuderen.
Opvallend was de openheid waarmee de medewerkers spraken over hun werk. Juist omdat proefdieronderzoek in de media vaak gevoelig ligt, vinden zij transparantie belangrijk. Het bezoek bood een waardevol inkijkje in een onderzoekspraktijk die vaak buiten beeld blijft. Daarbij werd niet alleen het belang van proefdieronderzoek voor het betere begrip van het verloop van kanker en de ontwikkeling van nieuwe kankerbehandelingen zichtbaar, maar ook de ethische afwegingen die ermee gepaard gaan. Juist die combinatie maakte het bezoek bijzonder en onderstreept het belang van een zorgvuldige en genuanceerde berichtgeving over dit onderwerp.
Door Tessa Louwerens